Je staat in de shop, je zoekt een nieuw blok voor je schootsysteem en je ziet drie letters: BBB, PBB, RBB. Drie series, drie prijsklassen, drie heel verschillende toepassingen. Maar wat is nou eigenlijk het verschil? En belangrijker: welk type past bij jouw boot en jouw manier van zeilen?
Het antwoord zit in het lager. Het lager is het hart van elk blok. Het bepaalt hoe soepel de schijf draait, hoeveel kracht het blok aankan, en hoe het zich gedraagt onder belasting. Een verkeerde keuze betekent niet dat je blok direct kapot gaat, maar het kan wel betekenen dat je harder moet trekken dan nodig, dat je blok sneller slijt, of dat je geld uitgeeft aan capaciteit die je niet nodig hebt.
De drie lagertypen in zeilblokken
In de wereld van zeilblokken bestaan er drie hoofdtypen lagers, elk met hun eigen sterke punten. Ze zijn niet beter of slechter dan elkaar, ze zijn ontworpen voor verschillende situaties.
Kogellager (Ball Bearing) blokken
Kogellagerblokken, in de Selden-lijn aangeduid als BBB (Ball Bearing Blocks), gebruiken roestvrijstalen kogels in een kunststof (acetal) kooi. Dit is de meest populaire keuze voor de meeste zeilers, en daar is een goede reden voor.
Het grote voordeel van een kogellager is de extreem lage wrijving. De kogels rollen vrij tussen twee banen van roestvrijstaal, waardoor de schijf moeiteloos draait, ook onder belasting. Dit maakt ze ideaal voor toepassingen waar je de lijn regelmatig verstelt: schoten, trimlijnen, spinnaker sheets en andere systemen waar je snel en soepel wilt kunnen vieren en aanhalen.
Waar kogellagers minder sterk in zijn, is constante, zware statische belasting. Als een blok langdurig onder hoge spanning staat zonder te bewegen (denk aan een val die de hele dag op spanning staat), dan is een kogellager niet de meest efficiente keuze. Dat is het domein van het glijlager.
Wanneer kies je kogellager?
- Schoten (fok, genua, spinnaker)
- Trimlijnen en controlelijnen
- Elke toepassing waar je regelmatig de lijn verstelt
- Lichtere tot middelzware belastingen
- Situaties waar lage wrijving belangrijker is dan maximale belastbaarheid
De BBB-serie is verkrijgbaar in maten van 20 tot 60 mm schijfdiameter, geschikt voor lijnen van 2 tot 10 mm. De blokzijden zijn gemaakt van glasvezelversterkt polyamide: licht, sterk en bestand tegen zeewater en UV.
Glijlager (Plain Bearing) blokken
Glijlagerblokken, de PBB-serie (Plain Bearing Blocks), werken fundamenteel anders. In plaats van rollende kogels heeft een glijlager een gladde bus (van brons of Teflon) waar de as van de schijf doorheen draait. Er is direct contact tussen de as en de bus, vandaar de naam "glijlager".
Dit klinkt misschien primitiever, maar het is juist de kracht van dit ontwerp. Een glijlager kan enorme statische krachten opvangen zonder dat de componenten vervormen. Daar waar kogels onder extreme belasting kunnen "indrukken" in hun banen, blijft een glijlager stabiel. Dit maakt PBB-blokken de eerste keuze voor zware, constante belastingen.
De keerzijde is dat een glijlager bij lage belasting iets meer wrijving heeft dan een kogellager. Je moet even harder trekken om de schijf aan het draaien te krijgen. Onder belasting valt dit verschil grotendeels weg, maar voor toepassingen waar je continu kleine aanpassingen maakt, merk je het wel.
De PBB-serie begint waar de BBB-serie stopt: bij de grotere maten en hogere belastingen. Met een veilige werklast van 350 kg (PBB 40) tot maar liefst 4000 kg (PBB 100) zijn dit de blokken voor serieuze toepassingen op middelgrote tot grote jachten.
Wanneer kies je glijlager?
- Vallen (grootzeil, fok, genua) die langdurig onder spanning staan
- Boomkicker / vang systemen
- Backstay tackle
- Elke toepassing met hoge, constante belasting
- Grotere jachten met dikkere lijnen (8-16 mm)
Rollager (Roller Bearing) blokken
Rollagerblokken, de RBB-serie (Roller Bearing Blocks), zijn het premium segment. Ze combineren het beste van beide werelden: de soepele werking van een kogellager met de belastbaarheid die je nodig hebt voor zware dynamische krachten.
Het geheim zit in de constructie. De schijf draait op Torlon-rollers (een hoogwaardig technisch polymeer) die worden ondersteund door acetal kogellagers voor zijbelasting. De schijf zelf is van zwart geanodiseerd aluminium. Het resultaat is een blok dat soepel draait onder enorme krachten.
Dit maakt RBB-blokken de eerste keuze voor toepassingen waar je snel en soepel lijn moet kunnen vieren onder hoge, dynamische belasting. Denk aan het snel afvieren van een backstay tijdens een gijp, of het vieren van een spinnakerschoot in een windstoot. Waar een glijlager dan te veel wrijving zou geven en een kogellager de belasting niet aankan, blinkt het rollager uit.
De prijs weerspiegelt de complexe constructie: RBB-blokken zijn aanzienlijk duurder dan BBB of PBB. Maar voor wedstrijdzeilers en eigenaren van grotere jachten waar prestaties tellen, is het verschil in werking elke euro waard.
Wanneer kies je rollager?
- Hoofdschootsystemen op wedstrijdboten
- Backstay tackle die snel afgevierd moet worden
- Spinnaker- en gennakersystemen op grotere boten
- Elke toepassing met hoge, dynamische belasting waar snelheid telt
- Veilige werklast nodig boven 1500 kg
De drie types naast elkaar
Om het overzichtelijk te maken, hier de drie series naast elkaar:
| BBB (Kogellager) | PBB (Glijlager) | RBB (Rollager) | |
|---|---|---|---|
| Sterkste punt | Laagste wrijving | Hoogste statische belasting | Soepel bij hoge dynamische belasting |
| Ideale toepassing | Schoten, trimlijnen | Vallen, kicker, backstay | Hoofdschoot wedstrijd, backstay |
| Maten (schijf) | 20-60 mm | 40-100 mm | 60-130 mm |
| Veilige werklast | Tot ca. 1000 kg | 350-4000 kg | 1500-5000 kg |
| Lijnen | 2-10 mm | 6-16 mm | 8-14 mm |
| Materiaal schijf | Composiet | Composiet | Geanodiseerd aluminium |
| Prijsklasse | Instap tot midden | Midden | Premium |
En de S-serie dan?
Naast de drie hoofdtypen is er nog de S-serie. Deze blokken gebruiken dezelfde kogellagers als de BBB-serie, maar worden bevestigd met een Dyneema lus in plaats van een metalen D-sluiting. Het voordeel? Gewichtsbesparing. Geen roestvrijstalen beugel of bout, alleen een lichte kunststof lus.
De S-serie is populair bij wedstrijdzeilers en eigenaren van sportieve jachten die elk gram tellen. De prestaties zijn vergelijkbaar met BBB, maar het totaalgewicht per blok is lager. Verkrijgbaar in maten S20, S30 en S40.
Praktisch advies: welk blok waar op jouw boot?
Op de meeste cruisejachten tot 12 meter kom je een heel eind met BBB-blokken voor je schoten en trimlijnen, en PBB-blokken voor je vallen en kicker. Een typische opzet:
- Fokkeschoot omleidblokken: BBB 30 of BBB 40 (afhankelijk van lijndiameter)
- Grootzeilschoot takelsysteem: BBB 40 of BBB 60 dubbelblokken/tripleblokken
- Grootzeilval: PBB 50 of PBB 60 (staat langdurig onder spanning)
- Boomkicker: PBB 40 of PBB 50
- Spinnaker schootblokken: BBB 40 of BBB 60 (dynamisch, moet soepel vieren)
Op grotere jachten (12 meter en meer) verschuiven de maten naar boven en komt de RBB-serie in beeld voor het hoofdschootsysteem en de backstay.
Hoe bepaal je de juiste maat?
De twee belangrijkste factoren bij het kiezen van een blokmaat zijn de lijndiameter en de verwachte belasting.
De lijndiameter bepaalt welke schijfmaat je minimaal nodig hebt. Een te kleine schijf kneelt de lijn, wat slijtage veroorzaakt en de wrijving verhoogt. Als vuistregel geldt: de schijfdiameter moet minimaal 6 tot 8 keer de lijndiameter zijn voor optimale prestaties.
De verwachte belasting bepaalt de minimale veilige werklast (SWL) van het blok. Houd er rekening mee dat krachten in een takelsysteem niet gelijk verdeeld worden. Het bovenste blok in een takel draagt meer belasting dan het onderste. Neem altijd een ruime marge: kies een blok met een SWL die minstens 50% hoger ligt dan je berekende maximale belasting.
Conclusie
Het kiezen van het juiste lagertype hoeft niet ingewikkeld te zijn. Beweegt de lijn vaak? Kies kogellager (BBB). Staat het blok continu onder spanning? Kies glijlager (PBB). Heb je het beste van beide werelden nodig op een grotere boot? Kies rollager (RBB). En wil je minimaal gewicht? Kies de S-serie met Dyneema bevestiging.
Bekijk ons complete assortiment enkelblokken of neem contact met ons op voor persoonlijk advies over de juiste blokken voor jouw boot.
